偏微分の基本公式(I)の導出:商

f(x,y) , g(x,y) は x,y を変数とする関数(2変数関数)で,ともに x について偏微分可能,かつ g(x,y)≠0 であるとすると

∂∂x { f(x,y) g(x,y) } = ( ∂∂x f(x,y) ) g(x,y) − f(x,y) ( ∂∂x g(x,y) ) {g(x,y)} 2

が成り立つ. y についての偏微分も同様に成り立つ.

■導出

偏導関数の定義式

∂∂x f(x,y) = lim h→0 f(x+h,y) − f(x,y) h

を利用すると

∂∂x { f(x,y) g(x,y) }

= lim h→0 f(x+h,y) g(x+h,y) − f(x,y) g(x,y) h

= lim h→0 f(x+h,y) g(x,y) − f(x,y) g(x+h,y) g(x,y) g(x+h,y) h

= lim h→0 1 g(x,y) g(x+h,y) f(x+h,y) g(x,y) − f(x,y) g(x+h,y) h

= lim h→0 1 g(x,y) g(x+h,y) lim h→0 f(x+h,y) g(x,y) − f(x,y) g(x+h,y) h (極限の積の性質)

= 1 {g(x,y)} 2 lim h→0 f(x+h,y) g(x,y) − f(x,y) g(x,y) + f(x,y) g(x,y) − f(x,y) g(x+h,y) h (※,0 になる項を加えた)

= 1 {g(x,y)} 2 { lim h→0 f(x+h,y) g(x,y) − f(x,y) g(x,y) h + lim h→0 f(x,y) g(x,y) − f(x,y) g(x+h,y) h } (極限の和の性質)

= 1 {g(x,y)} 2 { lim h→0 f(x+h,y) − f(x,y) h g(x,y) + lim h→0 f(x,y) g(x,y) − g(x+h,y) h }

= 1 {g(x,y)} 2 { g(x,y) lim h→0 f(x+h,y) − f(x,y) h − f(x,y) lim h→0 g(x+h,y) − g(x,y) h }

= 1 {g(x,y)} 2 { ( ∂∂x f(x,y) ) g(x,y) − f(x,y) ( ∂∂x g(x,y) ) }

= ( ∂∂x f(x,y) ) g(x,y) − f(x,y) ( ∂∂x g(x,y) ) {g(x,y)} 2

※ g(x,y) は x について偏微分可能なので x について連続であり, lim h→0 g(x+h,y) = g(x,y) である.これと g(x,y)≠0 より

lim h→0 1 g(x,y) g(x+h,y) = 1 {g(x,y)} 2

となることを用いた.

よって

∂∂x { f(x,y) g(x,y) } = ( ∂∂x f(x,y) ) g(x,y) − f(x,y) ( ∂∂x g(x,y) ) {g(x,y)} 2

ホーム>>カテゴリー分類>>微分>>偏微分>>偏微分の基本公式(I)>>偏微分の基本公式(I)の導出:商

学生スタッフ作成
最終更新日: 2026年11月13日